ส่วนประกอบของเซลล์ แบ่งเป็น 3 ส่วนใหญ่ ดังนี้

1.  ส่วนที่ห่อหุ้มเซลล์  ประกอบด้วย
1.1  ผนังเซลล์ (Cell Wall)  เป็นส่วนประกอบชั้นนอกสุด พบเฉพาะในเซลล์พืชเท่านั้น ประกอบด้วย สารหลายชนิด เช่น เซลลูโลส  คิวติน เพกติน ลิกนิน  ซูเบอริน  ทำหน้าที่ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรง ให้แก่เซลล์ ทำให้เซลล์คงรูปได้  ผนังเซลล์มีช่องเล็กๆ ให้สารต่างๆผ่านเข้าออกได้
1.2  เยื่อหุ้มเซลล์ (Cell Membrane หรือ Plasma  Membrane) เป็นเยื่อบางๆ ประกอบด้วยสารประเภท  ไขมันและโปรตีน เยื่อหุ้มเซลล์มีรูเล็กๆ ทำให้สามารถจำกัดขนาดโมเลกุลของสารที่จะผ่าน ดังนั้นเยื่อหุ้มเซลล์จึงมีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่านหรือเซมิเพอมิเอเบิลเม มเบรน (Semipermeable Membrane ) เยื่อหุ้มเซลล์ มีหน้าที่
- ห่อหุ้มส่วนประกอบภายในเซลล์ให้คงรูปอยู่ได้
- ควบคุมปริมาณและชนิดของสารที่ผ่านเข้าและออกจากเซลล์ทำให้ปริมาณ ของสารต่างๆ ภายในพอเหมาะ

2.  ไซโทพลาซึม (Cytoplasm) มีลักษณะเป็นของเหลว ประกอบด้วยสารสำคัญ เช่น โปรตีน  ไขมัน คาร์โบไฮเดรต และเกลือแร่ต่างๆ รวมทั้งของเสียที่เกิดขึ้น ไซโทพลาซึมเป็นศูนย์กลางการทำงาน ของ เซลล์ เกี่ยวกับเมตาบอริซึม           ไซโทพลาซึม   ประกอบด้วยส่วนประกอบภายในอาจเรียกว่าอวัยวะของเซลล์ (Organelle) ต่างๆได้แก่
- เอนโดพลาสมิกเรติคูลัม (Endoplasmic Reticulum)  ทำหน้าที่ขนส่งสารภายในเซลล์
- ไรโบโซม (Ribosome) เป็นแหล่งสังเคราะห์โปรตีน
- กอลจิบอดี (Golgi Body) เป็นที่สะสมโปรตีนเพื่อส่งออกนอกเซลล์
- ไมโทคอนเดรีย (Mitochondria) มีหน้าที่เผาพลาญอาหารเพื่อสร้างพลังงานให้แก่เซลล์
- คลอโรพลาสต์ ( Chloroplast) พบเฉพาะในเซลล์พืช มีหน้าที่ดูดพลังงานแสงเพื่อใช้ในกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง
- ไลโซโซม (Lysosome)  เป็นหน่วยกำจัดของเสีย มีลักษณะเป็นถุงบรรจุน้ำย่อย มีหน้าที่ย่อยสารและสิ่งที่เซลล์ไม่ต้องการ          - แวคิวโอ (Vacuole) มีลักษณะเป็นถุงขนาดใหญ่มากในเซลล์พืช เป็นที่สะสมสารต่างๆ มีน้ำเป็นส่วนใหญ่

3.  นิวเคลียส (Nucleus)  มีลักษณะค่อนข้างกลมภายในของเหลวมีนิวคลีโอลัส และโครมาทิน      หน้าที่ของนิวเคลียส
- เป็นศูนย์ควบคุมการทำงานของเซลล์ และการเจริญเติบโต เช่นการหายใจ การแบ่งเซลล์
- ควบคุมการสังเคราะห์โปรตีนภายในเซลล์
- ควบคุมการถ่ายทอดทางพันธุกรรมจากบรรพบุรุษไปสู่ลูกหลาน

ที่มาจาก : http://www.thaigoodview.com/node/60269

กาพย์ห่อโคลง
กาพย์ห่อโคลงเป็นลักษณะของคำประพันธ์ ที่แต่งกาพย์สลับกับโคลง โดยที่นิยมมากคือ กาพย์ยานี ๑๑ กับ โคลงสี่สุภาพ ทั้งกาพย์และโคลงต้องมีเนื้อความอย่างเดียวกัน มี ๓ ลักษณะคือ

๑. แต่งกาพย์ยานี ๑๑ หนึ่งบท กับ โคลงสี่สุภาพหนึ่งบท สลับกันไป
๒. แต่งโคลงสี่สุภาพ กับ กาพย์ยานี ๑๑ หนึงบท สลับกันไป
๓. แต่งโคลงสี่สุภาพ หนึ่งบท กับ กาพย์ยานี ๑๑ หลายบท พรรณาข้อความไปเรื่อยๆ

แบบที่ ๓ นี้ นิยมแต่งเป็นบทเห่เรือในพิธีกระบวนเสด็จทางชลมารค เลยมีอีกชื่อว่า กาพย์ห่อโคลงเห่เรือ หรือ กาพย์เห่เรือ ผู้คิดค้น คือ เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ หรือ เจ้าฟ้ากุ้ง

กาพย์เห่เรือนี้ เป็นที่นิยมต่อมาแพร่หลาย มีสารพัดจะเห่ชม เช่น เห่ชมกระบวนเรือ เห่ชมปลา เห่ชมไม้ เห่ชมนก เห่เรื่องกากี เห่บทสังวาส เห่ครวญ เห่เฉลิมพระเกียรติ เห่สรรเสริญคุณพระรัตนตรัย เห่ชมเครื่องคาว เห่ชมเครื่องหวาน เห่ชมเครื่องว่าง เห่ชมผลไม้ เห่ชมสวน เห่ชมโฉม เห่ชมพระนคร เห่ชมชายทะเล เห่ชมดอกไม้ ฯลฯ สารพัดจะเห่จะชมกันเข้าไป

พูดถึงกาพย์ห่อโคลงแล้วก็ต้องสอนโคลงประกอบ ที่จริงเรื่องของโคลงนั้น มีมากมาย โคลงมีด้วยกันทั้งหมด ๒๑ ชนิด แต่คนส่วนใหญ่จะนึกถึงแต่โคลงสี่สุภาพ เพราะเป็นที่นิยมมากที่สุด

จะแต่งโคลงสี่สุภาพธรรมดาให้ถูกต้องตามฉันทลักษณ์ให้ยึดโคลงพระลอบทนี้ไว้
เสียงลือเสียงเล่าอ้าง    อันใด (พี่เอย)
เสียงย่อมยอยศใคร           ทั่วหล้า
สองเขือพี่หลับไหล            ลืมตื่น (ฤาพี่)
สองพี่คิดเองอ้า                 อย่าได้ถามเผือ ฯ

ลักษณะบังคับของโคลง

๑. บทละ ๔ บาท บาทละบรรทัด แบ่งเป็น ๒ วรรค
วรรคหน้า ๕ คำ วรรคหลัง ๒ คำ ยกเว้นบาทสุดท้ายวรรคหลังมี ๔ คำ (เขียนติดกัน) เฉพาะบาทแรกและบาทที่ ๓ มีคำสร้อยได้ ๒ คำ (เขียนแยกกัน)

๒. บังคับคำเอก ๗ แห่ง คำโท ๔ แห่ง
เฉพาะวรรคแรกบาทแรก (เท่านั้น) คำเอกคำโทสลับที่กันได้
อย่างไรก็ตาม คำเอกสามารถใช้คำตายแทนได้

๓. สัมผัส ๓ แห่ง คือ
คำท้ายวรรคหลังบาทแรก สัมผัสคำท้ายวรรคแรกบาท ๒ และสัมผัสคำท้ายวรรคแรกบาท ๓
คำท้ายวรรคหลังบาท ๓ สัมผัสคำท้ายวรรคแรกบาทสุดท้าย

o o o 1 2………o o (o o)
o 1 o o o…………1 2
o o 1 o o………….o 1 (o o)
o 1 o o 2………….1 2 o o

ตรงที่เป็น 1 คือเสียงเอก คือมีรูปวรรณยุกต์ไม้เอก เช่นจากโคลงพระลอได้แก่… เล่า ย่อม ทั่ว พี่ ตื่น อย่า
เราสามารถใช้เสียงตายแทนเสียงเอกได้ เช่นจากโคลงผีเสื้อชมดอกไม้ได้แก่… ดอก แผด ปีก

ตรงที่เป็น 2 คือเสียงโท คือมีรูปวรรณยุกต์ไม้โท เช่นจากโคลงพระลอได้แก่… อ้าง หล้า อ้า ได้

กาพย์

กาพย์ คือคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งมีกำหนดคณะ พยางค์ และสัมผัส มีลักษณะคล้ายกับฉันท์ แต่ไม่นิยม ครุ ลหุ เหมือนกับฉันท์

กาพย์ แปลตามรูปศัพท์ว่า เหล่ากอแห่งกวี หรือ ประกอบด้วย คุณแห่งกวี หรือ คำที่กวี ได้ร้อยกรองไว้

กาพย์มาจากคำว่า กาวฺย หรือ กาพฺย    และคำ กาวฺย หรือ กาพฺย มาจากคำ กวี
กวีออกมาจากคำเดิม ในภาษาบาลี และสันสกฤต คือ กวิ  แปลว่า ผู้คงแก่เรียน ผู้เฉลียวฉลาด ผู้มีปัญญาเปรื่องปราด
ผู้ประพันธ์กาพย์กลอน   คำ กวิ หรือ กวี มาจากรากศัพท์เดิม คือ กุธาตุ แปลว่า เสียง ว่าทำให้เกิดเสียง ว่าร้อง ร้องระงม คราง ร้องเหมือนเสียงนก หรือเสียงแมลงผึ้ง

 

กาพย์ ตามความหมายเดิม มีความหมายกว้างกว่าที่เข้าใจกัน ในภาษาไทย คือ บรรดาบทนิพนธ์ ที่กวีได้ ร้อยกรองขึ้น ไม่ว่าจะเป็น โคลง ฉันท์ กาพย์ หรือ ร่าย นับว่าเป็นกาพย์ ทั้งนั้น แต่ไทยเราหมายความแคบ คือหมายความถึง คำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ของกวีเท่านั้น

กาพย์มีลักษณะผิดกับกลอนธรรมดา คือ

๑. วางคณะ พยางค์ และสัมผัสคล้ายกับฉันท์
๒. ใช้แต่งปนกับฉันท์ได้ และคงเรียกว่า คำฉันท์ เหมือนกัน

กาพย์ที่นิยมใช้อยู่ในภาษาไทย มี ๕ ชนิด คือ

๑. กาพย์ยานี ๑๑
๒. กาพย์ฉบัง ๑๖
๓. กาพย์สุรางคนางค์ มีอยู่ ๓ ชนิด คือ กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ สุรางคนางค์ ๓๒ และ สุรางคนางค์ ๓๖
๔. กาพย์ห่อโคลง
๕. กาพย์ขับไม้ห่อโคลง

กาพย์ เป็นคำประพันธ์ที่มีลักษณะคล้ายฉันท์ มีกำเนิดมาจากคัมภีร์วุตโตทัยของบาลีและสันสกฤต เช่นเดียวกับฉันท์ แต่ไม่บังคับ ครุ ลหุ จึงได้รับความนิยมในการใช้แต่งเป็นอย่างมาก ใช้แต่งวรรณคดีทั้งเรื่อง หรือแต่งกับคำฉันท์ หรือแต่งกับ
โคลงสี่สุภาพ เป็น กาพย์ห่อโคลง และ กาพย์เห่เรือ หรือใช้แต่งกล่อมช้าง เรียกว่า กาพย์ขับไม้

กาพย์ยานี มีจำนวนคำในแต่ละวรรคเท่ากับอินทรวิเชียรฉันท์ คือ ๑๑ คำ เพียงแต่กาพย์ยานีไม่มีบังคับ ครุ ลหุ และมีตำแหน่งสัมผัสนอกคล้ายกลอน ยกเว้นตำแหน่งคำสุดท้ายวรรครองกับคำที่สามวรรคส่ง ที่ไม่บังคับสัมผัส แต่คนส่วนใหญ่ เป็นนักกลอนมาก่อน จึงมักใส่สัมผัสตำแหน่งนี้ให้ด้วยซึ่งก็ทำให้กาพย์ยานีมีความสละสลวยมากขึ้น

กาพย์ยานีลำนำ              สิบเอ็ดคำจำอย่าคลาย
วรรคหน้าห้าคำหมาย               วรรคหลังหกยกแสดง
ครุลหุนั้น                              ไม่สำคัญอย่าระแวง
สัมผัสต้องจัดแจง                   ให้ถูกต้องตามวิธี

(หลักภาษาไทย: กำชัย ทองหล่อ)

 

ที่มาจาก : thaigoodview.com

พระอภัยมณี

พระอภัยมณี เป็นวรรณคดีชิ้นเยี่ยมเล่มหนึ่งของไทย ผลงานชิ้นเอกของพระสุนทรโวหาร หรือสุนทรภู่ กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ประพันธ์ขึ้นเป็นนิทานคำกลอนที่มีความยาวมากถึง 94 เล่มสมุดไทย เมื่อพิมพ์เป็นเล่มหนังสือ จะมีความยาวกว่าหนึ่งพันสองร้อยหน้า ระยะเวลาในการประพันธ์ไม่มีการระบุไว้อย่างแน่ชัด แต่คาดว่าสุนทรภู่เริ่มประพันธ์ราวปี พ.ศ. 2364-2366[1] และแต่งๆ หยุดๆ ไปตลอดเป็นระยะ สิ้นสุดการประพันธ์ราว พ.ศ. 2388 รวมเวลามากกว่า 20 ปี

เนื้อเรื่องของ พระอภัยมณี ส่วนใหญ่คือเหตุการณ์ในชีวิตของตัวละครพระอภัยมณี นับแต่อายุได้ 15 ปีและออกเดินทางไปศึกษาวิชาความรู้เช่นเดียวกับเจ้าชายในวรรณคดีไทยอื่นๆ แต่วิชาที่พระอภัยมณีไปศึกษามา มิใช่วิทยาอาคมหรือความรู้เกี่ยวกับการปกครองบ้านเมือง กลับเป็นวิชาดนตรีคือ การเป่าปี่ ทำให้พระบิดากริ้วมากจนขับไล่ออกจากเมือง การผจญภัยของพระอภัยมณีก็เริ่มขึ้นนับแต่นั้น เขากับน้องชายคือ ศรีสุวรรณ ระเหเร่ร่อนไปจนเจอกับสามพราหมณ์ ถูกนางผีเสื้อสมุทรจับตัวไป มีบุตรชายชื่อสินสมุทร พ่อเงือกแม่เงือกช่วยพาหนีไปยังเกาะแก้วพิสดาร เขามีบุตรกับอมนุษย์อีกครั้งคือกับนางเงือก ได้บุตรชายชื่อสุดสาคร ต่อมาพระอภัยมณีได้รับความช่วยเหลือจากเจ้ากรุงผลึกและรักกันกับลูกสาวของเจ้ากรุง คือ นางสุวรรณมาลี แต่นางมีคู่หมั้นแล้วกับชาวต่างชาติแห่งเกาะลังกา ความขัดแย้งนี้ทำให้เกิดสงครามใหญ่ระหว่างกรุงผลึกกับกรุงลังกาเป็นเวลานานหลายปี แต่ในที่สุดสงครามก็ยุติลงได้เมื่อ นางละเวงวัณฬา ลูกสาวเจ้ากรุงลังกาซึ่งต่อมาได้เป็นเจ้าเมืองสาวสวย ตกหลุมรักกับพระอภัยมณีเสียเอง หลังสงคราม พระอภัยมณีปลงได้กับความไม่แน่นอนของโลกมนุษย์และออกบวช โดยมีภรรยามนุษย์ทั้งสองคนคือนางสุวรรณมาลีกับนางละเวงออกบวชด้วย เรื่องราวในช่วงหลังของ พระอภัยมณี เป็นการผจญภัยของรุ่นลูกๆ ของพระอภัยมณี โดยมีสุดสาครกับนางเสาวคนธ์เป็นตัวละครหลัก เรื่องราวของสุดสาครโดยเฉพาะในช่วง กำเนิดสุดสาคร (พระอภัยมณี ตอนที่ 24-25) นับว่าเป็นวรรณกรรมเยาวชนที่โด่งดังมากอีกชุดหนึ่ง

พระอภัยมณี จัดได้ว่าเป็นผลงานชิ้นเอกของสุนทรภู่ และเป็นที่รู้จักกว้างขวางมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เนื่องจากเค้าโครงเรื่องของพระอภัยมณีแหวกประเพณีของวรรณคดีในยุคเก่า มีจินตนาการล้ำยุคอยู่มากมาย และมีตัวละครจากหลากหลายชนชาติ แสดงให้เห็นถึงวิสัยทัศน์และความเปิดกว้าง ความเป็นนักคิดยุคใหม่ของผู้ประพันธ์เมื่อเปรียบเทียบกับยุคสมัยเดียวกันได้ เป็นอย่างดี นักวิชาการจำนวนมากพากันศึกษากลอนนิทาน พระอภัยมณี เพื่อค้นคว้าหาแรงบันดาลใจ เชื่อมโยงแนวคิดของสุนทรภู่กับวรรณกรรมโบราณ ตลอดจนความรู้เกี่ยวกับภูมิศาสตร์ยุคใหม่ของบรรดานักเดินเรือที่เข้ามาสู่ประเทศไทยใน ยุคการค้าสำเภา นอกจากนี้ แนวคิดที่สุนทรภู่สอดแทรกไว้ในบทประพันธ์ทำให้ผลงานชิ้นนี้โดดเด่นและเป็น ที่รู้จักมาก เพราะผู้คนล้วนใช้บทกลอนเหล่านั้นเป็นคติสอนใจ เช่น บทกลอนในช่วงที่พระฤๅษีสอนสุดสาคร เป็นต้น

เมื่อเข้าสู่ยุคของการพิมพ์ พระอภัยมณี ได้ตีพิมพ์เผยแพร่ในวงกว้างยิ่งขึ้นโดยโรงพิมพ์ของหมอสมิท ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ความนิยมของเรื่องมีมากขนาดที่หมอสมิทสามารถจำหน่ายนิทานคำกลอนเรื่องนี้ขาย ดิบขายดีจนมีเงินสร้างตึกได้ ในยุคต่อมา มีการดัดแปลงและถ่ายทอดวรรณกรรมชิ้นนี้ออกไปในรูปแบบต่างๆ มากมาย ทั้งเรื่องเล่าร้อยแก้ว การ์ตูน รวมทั้งภาพยนตร์ และละคร บทกลอนหลายช่วงในเรื่อง พระอภัยมณี ได้รับคัดเลือกให้บรรจุอยู่ในแบบการเรียนการสอนของกระทรวงศึกษาธิการ กลายเป็นคติสอนใจที่ผู้คนทั่วไปจดจำกันได้

ประวัติ

ไม่มีที่ใดบันทึกไว้ชัดเจนว่า สุนทรภู่เริ่มแต่ง พระอภัยมณี ขึ้นตั้งแต่เมื่อใด แต่จากการพิเคราะห์สำนวนกลอนและการกล่าวอ้างถึงในผลงานชิ้นอื่นๆ ของสุนทรภู่ นักวิชาการคาดว่าสุนทรภู่น่าจะเริ่มแต่งเรื่อง พระอภัยมณี ตั้งแต่ครั้งสมัยรัชกาลที่ 2 เมื่อคราวต้องโทษติดคุก[1][2] (คาดว่าประมาณ ปี พ.ศ. 2364-2366) โดยค่อยแต่งทีละเล่มสองเล่มเรื่อยไป และยังแต่งๆ หยุดๆ เป็นหลายครั้ง ในตอนแรกเขียนจบไว้ที่ 49 เล่มสมุดไทย แต่กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพทรง มีรับสั่งให้แต่งต่อ ในที่สุดจึงได้ความยาวถึง 94 เล่มสมุดไทย ทว่านักวรรณคดีบางท่านเสนอความเห็น ว่าในเล่มหลังๆ อาจไม่ใช่สำนวนของสุนทรภู่เพียงคนเดียว[2] คาดว่าสุนทรภู่หยุดแต่งเรื่อง พระอภัยมณี ประมาณ ปี พ.ศ. 2388 หลังการสิ้นพระชนม์ของกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ใช้เวลาในการประพันธ์ทั้งสิ้นมากกว่า 20 ปี
ลักษณะคำประพันธ์

คำประพันธ์ในเรื่อง พระอภัยมณี เป็นกลอนสุภาพทั้ง หมด ด้วยเป็นความถนัดอย่างพิเศษของกวีผู้นี้ ภาษาที่ใช้มีความเรียบง่ายตามแบบฉบับของสุนทรภู่ มีสัมผัสในไพเราะงดงามโดยตลอด ทำให้เป็นที่นิยมอ่านเรื่อยมาแม้ในปัจจุบัน

พระอภัยมณี ตามฉบับพิมพ์ของหอพระสมุด มีความยาวทั้งสิ้น 24,500 คำกลอน คิดเป็นจำนวนคำตามวจีวิภาคได้ 392,000 คำ[3] นับเป็นหนังสือกลอนขนาดมหึมา มีโครงเรื่องย่อยๆ แทรกไปตลอดทาง คือจากเหตุการณ์หนึ่งนำไปสู่เหตุและผลอีกเหตุการณ์หนึ่ง ซึ่งเป็นลักษณะงานเขียนที่สามารถเขียนไปได้เรื่อยๆ อย่างไรก็ดีอาจนับเหตุการณ์สำคัญหรือไคลแมกซ์ของเรื่องได้ ในตอนทัพลังกากับทัพพระอภัยมณีรบกันจนถึงขั้นเด็ดขาด ต้องแหลกราญกันไปข้างใดข้างหนึ่ง แต่สุนทรภู่ก็สามารถคลี่คลายไคลแมกซ์นี้ได้อย่างสวยงาม

เรื่อง พระอภัยมณี แบ่งบทประพันธ์ไว้ทั้งสิ้น 64 ตอน มีชื่อตอนดังต่อไปนี้

พระอภัยมณีกับศรีสุวรรณเรียนวิชา นางผีเสื้อลักพระอภัยมณี ศรีสุวรรณเข้าเมืองรมจักร ศรีสุวรรณพบนางเกษรา ศรีสุวรรณเกี้ยวนางเกษรา ศรีสุวรรณรบท้าวอุเทน ศรีสุวรรณพยาบาลนางเกษรา อภิเษกศรีสุวรรณ พระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อ พระอภัยมณีได้นางเงือก นางสุวรรณมาลีไปเที่ยวทะเล พระอภัยมณีพบนางสุวรรณมาลี พระอภัยมณีโดยสารเรือนางสุวรรณมาลี พระอภัยมณีเรือแตก สินสมุทรโดยสารเรือโจรสุหรั่ง สินสมุทรพบศรีสุวรรณ

ศรีสุวรรณกับสินสมุทรตามพระอภัยมณี พระอภัยมณีโดยสารเรืออุศเรน พระอภัยมณีพบศรีสุวรรณกับสินสมุทร สินสมุทรรบกับอุศเรน พระอภัยมณีเกี้ยวนางสุวรรณมาลี พระอภัยมณีครองเมืองผลึก พระอภัยมณีอภิเษกกับนางสุวรรณมาลี กำเนิดสุดสาคร สุดสาครเข้าเมืองการะเวก อุศเรนตีเมืองผลึก เจ้าละมานตีเมืองผลึก สุดสาครตามพระอภัยมณี ศึกเก้าทัพตีเมืองผลึก พระอภัยมณีตีเมืองใหม่ พระอภัยมณีพบนางละเวง ศรีสุวรรณอาสาตีด่านดงตาล

ย่องตอดสะกดทัพ นางละเวงคิดหย่าทัพ พระอภัยมณีติดท้ายรถ พระอภัยมณีทำผูกคอตายได้นางละเวง ศรีสุวรรณกับสินสมุทรถูกทำเสน่ห์ นางสุวรรณมาลีข้ามไปเมืองลังกา นางสุวรรณมาลีมีสารตัดพ้อ สุดสาครถูกเสน่ห์ นางสุวรรณมาลีหึงหน้าป้อม หัสไชยแก้เสน่ห์ นางเสาวคนธ์ยิงแก้ม กษัตริย์สามัคคี นางเสาวคนธ์ขุดโคตรเพชร พระอภัยมณีกลับเมือง อภิเษกสินสมุทร นางเสาวคนธ์หนี

นางเสาวคนธ์แปลงเป็นฤๅษี นางเสาวคนธ์ได้เมืองวาหุโลม สุดสาครตามนางเสาวคนธ์ พระอภัยมณีทำศพท้าวสุทัศน์ มังคลาครองเมืองลังกา มังคลาชิงโคตรเพชร มังคลาจับนางสุวรรณมาลีและท้าวทศวงศ์ หัสไชยตีด่านเมืองลังกา สุดสาครรบกับมังคลา นางละเวงช่วยนางสุวรรณมาลีและท้าวทศวงศ์ พระอภัยมณี ศรีสุวรรณไปเมืองลังกา พระอภัยมณีรบกับมังคลา สังฆราชบาทหลวงเผาเมืองลังกา พระอภัยมณีเข้าเมืองลังกา อภิเษกหัสไชย พระอภัยมณีออกบวช

หลังเหตุการณ์พระอภัยมณีออกบวช มีผู้แต่งเรื่องต่อออกไปอีก เช่น นางเงือกได้ตัดหางและกลายเป็นมนุษย์ แต่นั่นไม่ใช่งานประพันธ์ของสุนทรภู่ ในฉบับพิมพ์ของหอพระสมุดจึงย่อเนื้อหาส่วนหลังเรียบเรียงเป็นร้อยแก้วบรรจุ ไว้ท้ายเล่ม

 

ที่มาจาก : th.wikipedia.com

โครงเรื่อง พระอภัยมณี

ท้าวสุทัศน์และพระนางประทุมเกสร ผู้ครองกรุงรัตนา มีพระโอรสสององค์ คือ พระอภัยมณี และศรีสุวรรณ ได้รับสั่งให้โอรสทั้งสองไปเรียนศิลปวิทยา ในที่สุดพระอภัยมณีได้เรียนวิชาปี่ ขณะที่ศรีสุวรรณได้เรียนวิชากระบี่กระบอง เมื่อสำเร็จวิชา ก็ได้กลับคืนพระนคร ทว่าพระบิดาทรงกริ้ว ด้วยพระโอรสไปเรียนวิชาชั้นต่ำ ไม่คู่ควรแก่กษัตริย์ จึงไล่ทั้งสองออกจากพระนคร

ทั้งสองเดินทางมาถึงชายทะเล ได้พบกับสามพราหมณ์คือ โมรา สานนท์ และวิเชียร ได้สมัครเป็นมิตรกัน แล้วพระอภัยมณีเป่าปี่ให้คนทั้งหมดฟัง ทั้งหมดเคลิบเคลิ้มตามเพลงปี่จนหลับไป เพลงปี่ดังไปถึงนางผีเสื้อสมุทรที่ อาศัยอยู่ในทะเล เมื่อตามเสียงปี่มาพบพระอภัยมณีก็หลงรัก จึงลักพาตัวพระอภัยมณีไปอยู่กับนางบนเกาะ แล้วจำแลงร่างเป็นหญิงสาวสวยงาม แม้พระอภัยรู้อยู่ว่านั่นคือนางยักษ์ แต่ก็ไม่สามารถหนีไปไหนได้ ทั้งสองอยู่กินกันมาจนนางผีเสื้อให้กำเนิดบุตรชายคนหนึ่ง ชื่อว่า สินสมุทร

ด้านศรีสุวรรณกับสามพราหมณ์เมื่อตื่นขึ้นมาไม่พบพระอภัยมณีก็เที่ยวค้นหา จนไปถึงเมืองรมจักรพบ ศึกติดพัน ศรีสุวรรณกับสามพราหมณ์ช่วยรบป้องกันเมืองได้ ได้พบนางเกษราธิดาของเจ้าเมือง ต่อมาศรีสุวรรณได้อภิเษกนางเกษรา มีพระธิดาชื่อนางอรุณรัศมี

วันหนึ่งสินสมุทรออกไปเที่ยวเล่นเจอพ่อเงือกแม่เงือก จึงจับตัวมาให้พระอภัยดู พ่อเงือกแม่เงือกวอนขอชีวิตโดยเสนอจะพาพระอภัยหนี พระอภัยจึงออกอุบายให้นางผีเสื้อไปถือศีลบนเขาสามวัน ระหว่างนั้นเขาก็พาสินสมุทรหนี พ่อเงือกแม่เงือกพาพระอภัยและสินสมุทรมาเกือบถึงเกาะแก้วพิสดารแล้ว แต่นางผีเสื้อรู้ตัวติดตามมาทัน จับพ่อเงือกแม่เงือกฆ่าเสีย นางเงือกผู้ ลูกพาพระอภัยกับสินสมุทรหนีไปจนถึงเกาะแก้วพิสดารได้สำเร็จ บนเกาะนี้มีพระฤๅษีมีฤทธิ์มาก นางผีเสื้อจึงไม่กล้าทำอะไร ทั้งหมดอาศัยอยู่บนเกาะแก้วพิสดาร พระอภัยได้นางเงือกเป็นภริยา

ฝ่ายท้าวสิลราชกับพระนางมณฑา ผู้ครองเมืองเมืองผลึก มีพระธิดาองค์เดียวคือ นางสุวรรณมาลี ทรงเป็นคู่หมั้นอยู่กับอุศเรน เจ้าชายเมืองลังกา วันหนึ่งนางสุวรรณมาลีเกิดนิมิตฝัน โหรทำนายว่าต้องออกเที่ยวทะเลจะได้พบลาภ ทั้งหมดจึงเดินเรือเที่ยวท่องไป แต่เกิดพายุใหญ่พัดเรือไปถึงเกาะนาควาริน คำทำนายของปู่เจ้าทำให้ท้าวสิลราชพากองเรือมุ่งหน้าไปยังเกาะแก้วพิสดาร ได้พบพระอภัยมณีและรับพระอภัยมณีกับสินสมุทรขึ้นเรือไปด้วยเพื่ออาศัยกลับ บ้านเมือง แต่เมื่อเรือออกจากเกาะ นางผีเสื้อสมุทรก็มาอาละวาดอีกจนเรือแตก ท้าวสิลราชกับบริวารส่วนใหญ่สิ้นชีพ สินสมุทรพานางสุวรรณมาลีหนีไปได้ พระอภัยมณีเป่าปี่สังหารนางยักษ์

ทั้งหมดแตกกระจายพลัดพรายจากกัน พระอภัยมณีได้รับความช่วยเหลือจากอุศเรน คู่หมั้นของนางสุวรรณมาลี ที่ออกเรือมาตามหาเพราะหายไปนาน ส่วนสินสมุทรกับนางสุวรรณมาลีได้โจรสุหรั่ง โจรสลัดในน่านน้ำนั้นช่วยไว้ได้ แต่โจรคิดทำร้าย สินสมุทรจึงสังหารโจรแล้วครองเรือมาเอง แล้วได้พบศรีสุวรรณที่ออกล่องเรือเที่ยวตามหาพี่ชาย ทั้งหมดเดินทางไปด้วยกันจนมาพบพระอภัยมณีกับอุศเรน สินสมุทรรักนางสุวรรณมาลีอยากได้เป็นแม่ จึงเกิดวิวาทกับอุศเรน พระอภัยมณีไปเมืองผลึกกับนางสุวรรณมาลีและได้ขึ้นครองเมืองแทนท้าวสิลราช อุศเรนแค้นและกลับเมืองลังกายกทัพมาตีเมืองผลึก แต่แพ้อุบายนางวาลีจนสิ้นชีวิต นางละเวงวัณฬาผู้น้องสาวคิดแก้แค้น จึงใช้รูปของตนทำเสน่ห์ส่งไปหัวเมืองต่าง ๆ ให้ยกทัพมาตีเมืองผลึก

ด้านเกาะแก้วพิสดาร นางเงือกให้กำเนิดบุตรชื่อ สุดสาคร เป็นเด็กฉลาดแข็งแรง วันหนึ่งสุดสาครจับม้านิลมังกรได้ พระฤๅษีสอนวิชาให้แล้วเล่าเรื่องพระอภัยมณีให้ฟัง สุดสาครออกเดินทางตามหาพระอภัยมณีจนไปถึงเมืองการเวก ระหว่างทางถูกชีเปลือยหลอก ขโมยไม้เท้าและม้านิลมังกรไป แต่พระฤๅษีมาช่วยไว้ เมื่อชิงไม้เท้าและม้านิลมังกรคืนมาได้ ก็เข้าเมืองการเวก กษัตริย์เจ้าเมืองรักใคร่เอ็นดูสุดสาคร จึงเลี้ยงดูเป็นโอรสบุญธรรมอยู่ด้วยกันกับนางเสาวคนธ์และ หัสไชยพระธิดาและพระโอรส จนเติบใหญ่ สุดสาครคิดออกตามหาพ่อ เจ้าเมืองการเวกจึงจัดกองเรือให้ โดยมีนางเสาวคนธ์และหัสไชยติดตามไปด้วย ทั้งหมดล่องเรือไปถึงเมืองผลึกขณะถูกทัพลังกาและทัพพันธมิตรล้อมเมือง

พระอภัยมณี ศรีสุวรรณ สินสมุทร และสุดสาคร ช่วยเมืองผลึกรบจนสามารถเอาชนะทัพอื่นๆ ได้ พระอภัยมณีได้รูปวาดนางละเวงที่ลงเสน่ห์ทำให้เมืองต่าง ๆ พากันยกมารบเมืองผลึกตามคำขอนางนาง แล้วเกิดต้องมนต์ของนางละเวงเสียเอง พระอภัยยกทัพตามไปตีเมืองลังกา แต่รบกันเท่าใดก็ไม่แพ้ชนะเสียที ต่อมาพระอภัยมณีลอบติดรถนางละเวงเข้าไปในวัง เมื่อนางละเวงได้พบพระอภัยก็ฆ่าไม่ลง กลับหลงรักจนได้เป็นสามีภรรยากัน ส่วนบริวารอื่นของนางละเวงคือนางยุพาผกา รำภาสะหรี และสุลาลีวัน ใช้เสน่ห์กับฝ่ายพระอภัยมณี ได้แก่ ศรีสุวรรณ สินสมุทร และแม้แต่สุดสาครที่ครองตนเป็นฤๅษีก็ต้องมนต์ไปด้วย จนทั้งหมดหลงมัวเมาติดพันอยู่ในลังกาไม่ยอมกลับเมืองผลึก นางสุวรรณมาลีกับอรุณรัศมีและเสาวคนธ์จึงมาตาม แต่ไม่เป็นผล จนต้องให้หัสไชยช่วยแก้เสน่ห์ให้ลุงและเหล่าพี่ กษัตริย์ทั้งหมดยอมสงบศึกต่อกัน แต่นางเสาวคนธ์แค้นสุดสาครจึงหนีไปเมืองวาหุโลม สุดสาครต้องติดตามไปจนภายหลังจึงได้อภิเษกกัน

ด้านกรุงรัตนา ท้าวสุทัศน์สิ้นพระชนม์ พระอภัยมณีกับเหล่ากษัตริย์จึงเดินทางไปทำศพ มังคลาบุตรของพระอภัยมณีกับนางละเวงได้ครองเมืองลังกา แต่ถูกบาทหลวงยุแหย่จึงแค้นเคืองเหล่ากษัตริย์ จับตัวนางสุวรรณมาลีและพระญาติมาขังไว้ หัสไชยกับสุดสาครยกทัพมาช่วยแต่ไม่สำเร็จ แม้แต่นางละเวงผู้เป็นมารดาเองก็ห้ามปรามไม่ได้ พระอภัยมณีกับศรีสุวรรณยกทัพตามมาจึงเอาชนะศึกได้ จบศึกแล้วพระอภัยมณีอภิเษกโอรสทั้งหลายให้ครองเมืองต่าง ๆ แล้วออกบวชพร้อมกับนางละเวงและนางสุวรรณมาลี

 

ที่มาจาก : th.wikipedia.com